Kabuk Değişimi - Bölüm-1 (Hormonların Etkisi)

 

     Karidesler büyüme, ortama uyum sağlama, kaybolan uzuvları geri kazanma gibi birçok nedenden ötürü çoğunlukla belirli periyotlarda, kimi zaman ise dış etkenler sebebiyle kabuk değiştirirler. Karideslerdeki bu yenilenme döngüsünü belirli hormonlar kontrol eder.

    Gelişmiş canlılar yaşamlarının büyük bir bölümünde post-embriyonik büyüme hormonları tarafından kontrol edilirken karideslerde kabuk değiştirme, juvenil hormonu ve ecdysteroidler tarafından kontrol edilmektedir. Karideslerde kabuk değişiminde sıcaklık oldukça etkilidir. Böcekler üzerinde yapılan araştırmalar böcek türüne göre optimum sıcaklıklarda sabit ve türüne özgü gelişme gösterdiklerini ortaya koymuştur. Fakat optimum sıcaklıklardaki sapmalar ekstra kabuk değişimleri ve normal olmayan gelişme periyotlarına sebep olmuştur.

Kabuk Değişimi ve Hormonların Etkisi

Omurgalı canlıların aksine karideslerde epidermis kütikulanın dış tabakasına bağlanmış durumdadır. Ve kütikula ayrılmadan önce büyüyememektedir. Ergin olmayan karideslerde epidermis periyodik olarak kütikuladan ayrılmaktadır. Kütikulanın ayrılması karideste hücre genişlemesi/bölünmesi ya da her iki durumun birden gerçekleşerek yeni ve esnek bir kütikula salgılayarak karidesin büyümesine olanak sağlamaktadır. Yeni kütikula oluştuğunda epidermis hücreleri enzim salgılayarak eski kütikulayı iç tabakadan başlayarak hidrolize ederek parçalar. Eski kütikula, ecdysis(eski kabuğun parçalanması) sırasında vücuttan atılır. Ergin hale gelmemiş karideslerde yeni kütikulanın içi su ile dolarak vücut boşluğu genişler. Böylelikle karidesin iç organlarının büyümesine olanak sağlayacak yeterli miktarda alan yaratılmış olur.

     Ergin olmayan karideslerde periyodik hücre çoğalması ve kabuk değişimi temelde iki hormon tarafından düzenlenmektedir. Bunlardan birisi beyindeki neurosevretory denilen hücre tarafından üretilirken diğeri prothoraxda bulunan prothorasik salgı bezleri(PSB) tarafından oluşturulmaktadır. Beyin ve PSB tarafından oluşturulan bu iki hormonun karşılıklı etkileşimi karideslerde kabuk değişimi olayını başlatmaktadır. Ecdysone hormonu kan sıvısı (hemolimf) içinde salgılanır ve yağ dokusu, orta barsak ve epidermis gibi periferal dokularda aktif olmayan -ecdysone hormonu aktif olan- ecdysone hormonuna dönüştürülür. Bu aktif ecdysone hormonu nükleusun kromozomları üzerinde etkili olup gelişmekte olan karideslerde büyümeyi ve yeni kütikulanın sentezini düzenleyen sitoplazmik sentezi gerçekleştirmektedir. Bu nedenle karideslerde ektosteroid hormonlarının çalışma mekanizması, omurgalı hayvanlardaki steroid hormonlarının çalışma mekanizmasına çok benzemektedirler. Burada temel olay, kromatin ile hormon reseptör ilişkisi sonucunda spesifik genlerdeki transkripsiyon olayının değişmesidir. Yeni kütikulanın sentezini takiben eski kütikula atılmadan önce (ecdysis) beyinin neurosecretory olarak adlandırılan hücreleri tarafından diğer bir peptid hormonu olan eclosion hormonu salgılanır. Bu hormonun karideslerde kabuk değişimindeki rolü fizyolojik olmaktan çok karides davranışları üzerindeki etkilidir. Karideslerde kabuk değişimi sırasında davranış üzerinde etkili olan diğer bir peptid hormonu son zamanlarda Manduca sexta (L.) (Lepidoptera: Sphingidae) larvalarından elde edilen ecdysis-uyarıcı hormondur. Bu hormonun kabuk değiştirme esnasında ve kabuk değiştirmeden önceki karides davranışı üzerinde etkili olduğu belirtilmiştir. Bu yüzden daha önce, karideslerde kabuk değiştirme sırasında sadece eclosion hormonunun karides davranışı üzerinde etkili olduğu sanılırken epitrakelerde bulunan ınka hücrelerinin bulunuşu ile diğer bir hormonun da kabuk değiştirme sırasında davranış üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Inka hücreleri ecdysis-uyarıcı hormunu salgılayıp abdomendeki ganglionlar içine vererek kabuk değiştirme zamanını düzenlemektedir ve eski kabuğun parçalanıp vücuttan atılmasını sağlamaktadır. Eski kabuğun vücuttan parçalanıp atılma işleminden sonra ergin dönemine geçişin juvenil hormonun (JH) kontrolü altında olduğunu saptamışlardır. Bu hormonun karides beyninin yanına yerleşmiş olan ve corpora allata (CA) olarak adlandırılan endokrin salgı bezleri tarafından salgılandığı belirtilmiştir. Ergin olmayan karideslerde JH bulunduğunda, karides ne kadar büyürse büyüsün üreme çağına geçememektedir.  Bu nedenle JH karideslerde büyümeye izin vermesine rağmen karideslerin ergin hale geçmesini önlemektedir.Karides hücreleri, ecdysone hormonu tarafından uyarıldığı zaman, büyüme ve kabuk değiştirme için JH sentezlemeye başlamaktadır. Karideslerde beyin hormonunun (Prothorasik salgı bezinden ecdysone hormonunu serbest kılan hormon) düzenlemesi ile kabuk değiştirme kontrol edilirken, JH düzenlemesi ile olgunlaşma kontrol edilmektedir. JH’ un aynı zamanda ergin karideslerde olgunlaşmada da etkili olduğu bilinmektedir. CA nın dişi karideslerin erginlerinde yumurta olgunlaşmasında ve erkek karideslerin erginlerinde ise eşey organlarına bağlı yardımcı salgı bezlerinin gelişmesinde etkin bir rol aldığı bilinmektedir.

 

 

İkinci bölüm çok yakında yayınlanacaktır.

 

2. bölüm

Kabuk değişimi - Soğuklama işleminin karidesler üzerinde etkileri

Soğuklama: Yüksek miktarlarda su değişimi yapmak suretiyle akvaryumun ısı değerlerini değiştirerek karidesleri kabuk değişimine, dolaysıyla üremeye zorlama işlemi.

 


KATEGORİLER
Son 5 Üye
Kayıt
sulsa
19.06.2018
ulast
18.06.2018
Beşiktaş
15.06.2018
by_penguen
15.06.2018
aquarehber
10.06.2018
Forumda son 5 aktif başlık
Gönderen murat nuri » 12.06.2018 15:46
KARİDESLER » Yeni Başlayanlar
Gönderen kori » 04.06.2018 15:42
FOTOĞRAF VE VİDEOLAR » Üyelerimizin Akvaryumları
Gönderen murat nuri » 14.05.2018 23:04
KARİDESLER » Cinsiyet Ayrımı ve Üreme
Gönderen H. KAYA. Gemlik. » 17.03.2018 18:24
GENEL » Forum Kuralları ve kullanımı
Gönderen murat nuri » 16.03.2018 19:11
KARİDESLER » Sağlık ve Bakım Koşulları
Destekçilerimiz